Bóc tách khối lượng — trong văn bản pháp luật gọi là đo bóc khối lượng xây dựng, tiếng Anh là quantity takeoff — là công việc xác định khối lượng cụ thể của từng công tác xây dựng từ hồ sơ thiết kế (bản vẽ, thuyết minh, chỉ dẫn kỹ thuật) bằng phương thức đo, đếm, tính toán và kiểm tra. Kết quả đo bóc là nền tảng để lập dự toán, bảng khối lượng mời thầu, kế hoạch vật tư, nghiệm thu và thanh quyết toán. Bài viết này giải thích khái niệm, khung pháp lý (Nghị định 206/2026/NĐ-CP, Quyết định 1041/QĐ-BXD và VBHN 37/VBHN-BXD; tham khảo thêm các văn bản đã hết hiệu lực gồm Quyết định 451/QĐ-BXD, Thông tư 17/2019/TT-BXD, Nghị định 10/2021/NĐ-CP) và quy trình đo bóc 6 bước mà người làm dự toán áp dụng trong thực tế. ## Bóc tách khối lượng là gì? Định nghĩa và vai trò Theo Hướng dẫn đo bóc khối lượng xây dựng công trình ban hành kèm Quyết định 451/QĐ-BXD ngày 23/5/2017 của Bộ Xây dựng (văn bản gốc về nguyên tắc; từ 01/07/2026 tham khảo chính VBHN 37/VBHN-BXD, Phụ lục VI và Quyết định 1041/QĐ-BXD), đo bóc khối lượng là việc xác định khối lượng công tác xây dựng cụ thể được thực hiện theo phương thức đo, đếm, tính toán, kiểm tra trên cơ sở kích thước, số lượng quy định trong bản vẽ thiết kế (thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công), thuyết minh thiết kế, yêu cầu triển khai dự án, các chỉ dẫn kỹ thuật và các tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng liên quan. Nói cách khác: hồ sơ thiết kế cho ta hình dạng và kích thước công trình trên giấy hoặc file CAD/BIM; người làm dự toán phải "bóc" các con số đó thành bảng khối lượng — bao nhiêu mét khối bê tông móng, bao nhiêu tấn cốt thép dầm, bao nhiêu mét vuông tường xây — để gắn với định mức và đơn giá. "Bóc tách" là cách gọi thông dụng trong nghề; trong hồ sơ chính thức dùng thuật ngữ "đo bóc khối lượng", và bảng kết quả giai đoạn trước đấu thầu còn gọi là bảng tiên lượng. Kết quả đo bóc được thể hiện trong hồ sơ gồm: bảng tổng hợp khối lượng công tác xây dựng, bảng chi tiết khối lượng công tác và các bảng thống kê chi tiết (thống kê cốt thép, thống kê ván khuôn, thống kê cửa...) theo cấu trúc hồ sơ quy định tại Thông tư 17/2019/TT-BXD. ## Vai trò của đo bóc khối lượng trong quản lý chi phí đầu tư Khối lượng là đầu vào của mọi con số tiền trong dự án xây dựng: khối lượng nhân đơn giá ra chi phí. Sai khối lượng kéo theo sai dự toán, sai giá gói thầu và tranh chấp khi nghiệm thu — vì vậy đo bóc là công đoạn chịu trách nhiệm lớn nhất của người lập dự toán. - Lập tổng mức đầu tư và dự toán: theo Nghị định 206/2026/NĐ-CP về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, dự toán xây dựng được xác định trên cơ sở khối lượng đo bóc từ thiết kế, định mức và đơn giá. - Đấu thầu: bảng khối lượng mời thầu (BOQ) là căn cứ để nhà thầu chào giá; sai sót trong BOQ dẫn tới chênh lệch chào thầu và phát sinh khi thi công, quyết toán. - Kế hoạch thi công: khối lượng bê tông, cốt thép, vật liệu quyết định tiến độ, nhân lực, xe máy và nhu cầu mua vật tư theo từng giai đoạn. - Nghiệm thu, thanh toán, quyết toán: khối lượng thực hiện được đo đạc lại tại hiện trường, đối chiếu khối lượng hợp đồng theo quy định (xem Điều 9, Thông tư 17/2019/TT-BXD — đã hết hiệu lực; tham khảo VBHN 37/VBHN-BXD, Phụ lục VI). ## Khung pháp lý và tiêu chuẩn cần nắm khi đo bóc Người làm dự toán tại Việt Nam cần nắm các văn bản nền tảng sau — và luôn kiểm tra hiệu lực tại thời điểm áp dụng vì các văn bản quản lý chi phí được cập nhật thường xuyên: - Quyết định 451/QĐ-BXD (23/5/2017, hiệu lực 5/6/2017): công bố Hướng dẫn đo bóc khối lượng xây dựng công trình — văn bản gốc về nguyên tắc, phương pháp và cấu trúc hồ sơ đo bóc; thay thế Quyết định 788/QĐ-BXD năm 2010. - Thông tư 17/2019/TT-BXD (26/12/2019, hiệu lực 15/2/2020): hướng dẫn đo bóc khối lượng phục vụ quản lý chi phí đối với dự án dùng vốn nhà nước và PPP — quy định nguyên tắc đo bóc, hồ sơ đo bóc, ba cấp độ đo bóc và trách nhiệm của các bên. Văn bản này đã hết hiệu lực theo tra cứu hiện hành — khi lập hồ sơ hãy đối chiếu văn bản đang còn hiệu lực tại thời điểm áp dụng, nhưng các nguyên tắc đo bóc nền tảng vẫn là tham khảo chuẩn của ngành. Từ 01/07/2026, nội dung đo bóc hiện hành tham khảo tại VBHN 37/VBHN-BXD, Phụ lục VI và Quyết định 1041/QĐ-BXD. - Nghị định 206/2026/NĐ-CP và Thông tư 36/2026/TT-BXD: khung quản lý chi phí đầu tư xây dựng hiện hành — khối lượng đo bóc là căn cứ xác định dự toán, giá gói thầu và thanh quyết toán (NĐ 10/2021/NĐ-CP và TT 11/2021/TT-BXD hết hiệu lực từ 01/07/2026; theo khoản 7 Điều 36 NĐ 206, định mức và đơn giá cũ tiếp tục áp dụng đến khi được ban hành lại). - Hệ định mức dự toán xây dựng công trình (công bố theo các công văn 1776-1781/BXD-VP năm 2007 cùng các quyết định sửa đổi bổ sung sau đó — vẫn áp dụng/tham khảo theo chuyển tiếp khoản 7 Điều 36 NĐ 206/2026; bộ định mức mới xem tại TT 38/2026/TT-BXD): mỗi mã hiệu công tác trong định mức đi kèm quy tắc đo và đơn vị tính riêng (m3, m2, m, tấn, cái) — đọc thuyết minh đầu phần/chương của định mức trước khi bóc. - Các TCVN liên quan tới kích thước và nghiệm thu — ví dụ (kết cấu bê tông cốt thép), (thép cốt bê tông), (móng cọc). Khi hồ sơ thiết kế viện dẫn một tiêu chuẩn, quy tắc đo có thể bị ràng buộc theo tiêu chuẩn đó. ## Quy trình đo bóc khối lượng: 6 bước chuẩn Quy trình dưới đây là thực hành chung của ngành, phù hợp với nguyên tắc trong Quyết định 451/QĐ-BXD (văn bản gốc) và VBHN 37/VBHN-BXD, Phụ lục VI hiện hành. ### Bước 1: Thu thập và kiểm tra hồ sơ thiết kế Kiểm tra bộ bản vẽ đủ và đúng phiên bản (kiến trúc, kết cấu, cơ điện), thuyết minh, chỉ dẫn kỹ thuật và bộ định mức sẽ áp dụng. Bản vẽ thiếu chi tiết hoặc mâu thuẫn giữa mặt bằng — mặt cắt là nguồn sai sót lớn nhất; đối chiếu kích thước giữa bản vẽ kiến trúc và kết cấu trước khi đo, ghi lại các điểm cần hỏi thiết kế. ### Bước 2: Lập danh mục công tác Liệt kê toàn bộ công tác theo cấu trúc: phần ngầm (đào đất, cọc, móng), phần thân (cột, dầm, sàn, tường), phần mái, hoàn thiện (trát, ốp lát, sơn) và cơ điện. Danh mục nên bám theo thứ tự chương của bộ định mức sẽ áp — cách nhanh nhất để không sót công tác. ### Bước 3: Đo bóc khối lượng từng công tác Tính khối lượng từ kích thước bản vẽ theo đúng quy tắc đo của định mức: bê tông theo m3, ván khuôn và trát theo m2, cốt thép theo kg hoặc tấn. Ghi diễn giải cho từng con số để kiểm tra lại — xem . Với cấu kiện lặp (cột, dầm nhiều tầng giống nhau) lập bảng thống kê một loại rồi nhân số lượng. ### Bước 4: Tổng hợp và kiểm tra chéo Cộng khối lượng theo nhóm — theo tầng, theo trục, theo loại công tác — rồi đối chiếu các chỉ số kinh nghiệm (kg thép trên m3 bê tông, m2 ván khuôn trên m3 bê tông, m2 trát trên m2 sàn) để phát hiện sai lệch bất thường. Bước này bắt được phần lớn lỗi nhân sai số lượng, sai đơn vị và trừ lùi giao điểm. ### Bước 5: Lập bảng tổng hợp khối lượng hoặc bảng khối lượng mời thầu Đưa khối lượng đã kiểm tra vào mẫu bảng theo quy định hồ sơ: bảng tổng hợp, bảng chi tiết, bảng thống kê. Đây là đầu vào để áp định mức — đơn giá thành dự toán; với đấu thầu thì chuyển thành BOQ mời thầu. ### Bước 6: Rà soát, phê duyệt và lưu hồ sơ Người đo bóc chịu trách nhiệm về khối lượng mình lập; hồ sơ đo bóc kèm diễn giải phải lưu lại để giải trình khi thẩm tra, nghiệm thu, quyết toán. Thói quen lưu file tính kèm phiên bản bản vẽ giúp đối chiếu nhanh khi thiết kế thay đổi. ## Ba cấp độ đo bóc khối lượng Theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, đo bóc được phân theo ba cấp độ tùy giai đoạn thiết kế: - Đo bóc theo diện tích, quy mô công suất hoặc năng lực phục vụ theo thiết kế công trình — dùng ở giai đoạn sớm khi chưa có bản vẽ chi tiết (ví dụ theo m2 sàn xây dựng). - Đo bóc theo nhóm công tác xây dựng, đơn vị kết cấu hoặc bộ phận công trình — ví dụ theo hạng mục phần móng, khung bê tông cốt thép, phần hoàn thiện. - Đo bóc theo công tác xây dựng — chi tiết từng công tác (bê tông móng M250 đá 1×2, xây tường 220 vữa M75) — mức bắt buộc khi lập dự toán chi tiết và BOQ. Thiết kế càng chi tiết thì đo bóc càng sâu: thiết kế cơ sở thường chỉ đủ bóc theo diện tích hoặc bộ phận; bản vẽ thi công cho phép bóc theo từng công tác. ## Đo bóc thủ công và đo bóc bằng phần mềm Đo bóc thủ công (đọc bản vẽ, tính tay hoặc Excel) vẫn là nền tảng: người đo hiểu rõ từng con số, kiểm soát được trừ lùi và các giả định. Nhược điểm là chậm và dễ sai khi bản vẽ thay đổi. Với bản vẽ CAD, khối lượng có thể trích từ layer, block, dimension — quy định cho phép dùng khối lượng từ phần mềm thiết kế nhưng yêu cầu người lập kiểm tra trước khi sử dụng. Công cụ như tự động hóa bước đọc hình học và xuất bảng; xem thêm . Với mô hình BIM, khối lượng khai báo trong thuộc tính cấu kiện xuất trực tiếp ra bảng — nhưng vẫn phải rà theo quy tắc đo của định mức vì mặc định phần mềm tính khối lượng hình học thuần, không trừ lùi theo quy tắc đo bóc. ## Khối lượng tạm tính và khoản tiền tạm tính Khi công việc đã có trong thiết kế nhưng chưa thể xác định khối lượng chính xác theo quy tắc đo bóc (ví dụ chiều sâu xử lý đất yếu chưa rõ), Quyết định 451/QĐ-BXD cho phép đưa vào "khối lượng tạm tính". Với công việc chưa có thiết kế toàn bộ nhưng biết đặc điểm, phạm vi, vị trí thì dùng "khoản tiền tạm tính". Cả hai được đo bóc, tính toán lại khi quyết toán hoặc theo điều khoản hợp đồng — cần ghi rõ trong bảng khối lượng để tránh nhầm là con số chốt. ## Kiểm soát sai số thường gặp khi bóc tách - Sai đơn vị đo giữa khối lượng và định mức (đo theo m2 nhưng mã hiệu tính m3). - Trừ lùi giao điểm sai: dầm đi qua cột, tường gặp dầm, đà kiềng giao móng băng — phải theo đúng quy tắc trừ của định mức phần đó. - Sót công tác không nhìn thấy trên mặt bằng: bê tông lót, đào đất, đắp trả, giằng móng, lanh tô, sê nô, chống thấm. - Nhầm phiên bản bản vẽ khi thiết kế cập nhật giữa chừng. - Sai số lượng cấu kiện lặp khi nhân tầng, nhân trục. - Làm tròn tùy tiện — nên thống nhất quy tắc làm tròn (thường 2-3 chữ số thập phân) và ghi trong hồ sơ. Danh sách đầy đủ 10 lỗi và cách kiểm soát xem ở bài . ## Câu hỏi thường gặp về bóc tách khối lượng Bóc tách khối lượng khác lập dự toán thế nào? Đo bóc cho ra khối lượng; dự toán là bước tiếp theo — gắn định mức và đơn giá lên khối lượng để ra chi phí. Một bộ dự toán đúng luôn bắt đầu từ bảng khối lượng đúng. Ai chịu trách nhiệm về khối lượng đo bóc? Tổ chức, cá nhân thực hiện đo bóc chịu trách nhiệm về kết quả; chủ đầu tư có trách nhiệm quản lý, kiểm tra. Trong đấu thầu, sai lệch giữa bảng khối lượng mời thầu và thực tế được xử lý theo điều khoản hợp đồng (hợp đồng theo khối lượng hay trọn gói). Có thể dùng trực tiếp khối lượng từ phần mềm CAD/BIM? Được dùng làm đầu vào nhưng phải kiểm tra — phần mềm xuất khối lượng hình học, còn khối lượng dự toán chịu quy tắc đo của định mức (trừ lùi, hệ số, đơn vị). Khi nào phải đo bóc lại? Khi thiết kế thay đổi, khi nghiệm thu khối lượng thực tế khác hồ sơ, và khi quyết toán các công việc tạm tính. Đọc tiếp trong chuyên mục này: , , , và cách tra sau khi đã có khối lượng. Nếu cần một bộ file Excel mẫu để đối chiếu cấu trúc — tải sinh trực tiếp từ pipeline export của BuildLab: bảng khối lượng dự toán, tiên lượng chi tiết, phân tích đơn giá và tổng hợp kinh phí cho công trình nhà phố 2 tầng. Muốn đi sâu vào cách tính từng hạng mục cụ thể — xem cụm : công thức, ví dụ số và mã định mức liên quan cho , , và các công tác khác.

Bóc tách khối lượng — trong văn bản pháp luật gọi là đo bóc khối lượng xây dựng, tiếng Anh là quantity takeoff — là công việc xác định khối lượng cụ thể của từng công tác xây dựng từ hồ sơ thiết kế (bản vẽ, thuyết minh, chỉ dẫn kỹ thuật) bằng phương thức đo, đếm, tính toán và kiểm tra. Kết quả đo bóc là nền tảng để lập dự toán, bảng khối lượng mời thầu, kế hoạch vật tư, nghiệm thu và thanh quyết toán. Bài viết này giải thích khái niệm, khung pháp lý (Nghị định 206/2026/NĐ-CP, Quyết định 1041/QĐ-BXD và VBHN 37/VBHN-BXD; tham khảo thêm các văn bản đã hết hiệu lực gồm Quyết định 451/QĐ-BXD, Thông tư 17/2019/TT-BXD, Nghị định 10/2021/NĐ-CP) và quy trình đo bóc 6 bước mà người làm dự toán áp dụng trong thực tế. ## Bóc tách khối lượng là gì? Định nghĩa và vai trò Theo Hướng dẫn đo bóc khối lượng xây dựng công trình ban hành kèm Quyết định 451/QĐ-BXD ngày 23/5/2017 của Bộ Xây dựng (văn bản gốc về nguyên tắc; từ 01/07/2026 tham khảo chính VBHN 37/VBHN-BXD, Phụ lục VI và Quyết định 1041/QĐ-BXD), đo bóc khối lượng là việc xác định khối lượng công tác xây dựng cụ thể được thực hiện theo phương thức đo, đếm, tính toán, kiểm tra trên cơ sở kích thước, số lượng quy định trong bản vẽ thiết kế (thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công), thuyết minh thiết kế, yêu cầu triển khai dự án, các chỉ dẫn kỹ thuật và các tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng liên quan. Nói cách khác: hồ sơ thiết kế cho ta hình dạng và kích thước công trình trên giấy hoặc file CAD/BIM; người làm dự toán phải "bóc" các con số đó thành bảng khối lượng — bao nhiêu mét khối bê tông móng, bao nhiêu tấn cốt thép dầm, bao nhiêu mét vuông tường xây — để gắn với định mức và đơn giá. "Bóc tách" là cách gọi thông dụng trong nghề; trong hồ sơ chính thức dùng thuật ngữ "đo bóc khối lượng", và bảng kết quả giai đoạn trước đấu thầu còn gọi là bảng tiên lượng. Kết quả đo bóc được thể hiện trong hồ sơ gồm: bảng tổng hợp khối lượng công tác xây dựng, bảng chi tiết khối lượng công tác và các bảng thống kê chi tiết (thống kê cốt thép, thống kê ván khuôn, thống kê cửa...) theo cấu trúc hồ sơ quy định tại Thông tư 17/2019/TT-BXD. ## Vai trò của đo bóc khối lượng trong quản lý chi phí đầu tư Khối lượng là đầu vào của mọi con số tiền trong dự án xây dựng: khối lượng nhân đơn giá ra chi phí. Sai khối lượng kéo theo sai dự toán, sai giá gói thầu và tranh chấp khi nghiệm thu — vì vậy đo bóc là công đoạn chịu trách nhiệm lớn nhất của người lập dự toán. - Lập tổng mức đầu tư và dự toán: theo Nghị định 206/2026/NĐ-CP về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, dự toán xây dựng được xác định trên cơ sở khối lượng đo bóc từ thiết kế, định mức và đơn giá. - Đấu thầu: bảng khối lượng mời thầu (BOQ) là căn cứ để nhà thầu chào giá; sai sót trong BOQ dẫn tới chênh lệch chào thầu và phát sinh khi thi công, quyết toán. - Kế hoạch thi công: khối lượng bê tông, cốt thép, vật liệu quyết định tiến độ, nhân lực, xe máy và nhu cầu mua vật tư theo từng giai đoạn. - Nghiệm thu, thanh toán, quyết toán: khối lượng thực hiện được đo đạc lại tại hiện trường, đối chiếu khối lượng hợp đồng theo quy định (xem Điều 9, Thông tư 17/2019/TT-BXD — đã hết hiệu lực; tham khảo VBHN 37/VBHN-BXD, Phụ lục VI). ## Khung pháp lý và tiêu chuẩn cần nắm khi đo bóc Người làm dự toán tại Việt Nam cần nắm các văn bản nền tảng sau — và luôn kiểm tra hiệu lực tại thời điểm áp dụng vì các văn bản quản lý chi phí được cập nhật thường xuyên: - Quyết định 451/QĐ-BXD (23/5/2017, hiệu lực 5/6/2017): công bố Hướng dẫn đo bóc khối lượng xây dựng công trình — văn bản gốc về nguyên tắc, phương pháp và cấu trúc hồ sơ đo bóc; thay thế Quyết định 788/QĐ-BXD năm 2010. - Thông tư 17/2019/TT-BXD (26/12/2019, hiệu lực 15/2/2020): hướng dẫn đo bóc khối lượng phục vụ quản lý chi phí đối với dự án dùng vốn nhà nước và PPP — quy định nguyên tắc đo bóc, hồ sơ đo bóc, ba cấp độ đo bóc và trách nhiệm của các bên. Văn bản này đã hết hiệu lực theo tra cứu hiện hành — khi lập hồ sơ hãy đối chiếu văn bản đang còn hiệu lực tại thời điểm áp dụng, nhưng các nguyên tắc đo bóc nền tảng vẫn là tham khảo chuẩn của ngành. Từ 01/07/2026, nội dung đo bóc hiện hành tham khảo tại VBHN 37/VBHN-BXD, Phụ lục VI và Quyết định 1041/QĐ-BXD. - Nghị định 206/2026/NĐ-CP và Thông tư 36/2026/TT-BXD: khung quản lý chi phí đầu tư xây dựng hiện hành — khối lượng đo bóc là căn cứ xác định dự toán, giá gói thầu và thanh quyết toán (NĐ 10/2021/NĐ-CP và TT 11/2021/TT-BXD hết hiệu lực từ 01/07/2026; theo khoản 7 Điều 36 NĐ 206, định mức và đơn giá cũ tiếp tục áp dụng đến khi được ban hành lại). - Hệ định mức dự toán xây dựng công trình (công bố theo các công văn 1776-1781/BXD-VP năm 2007 cùng các quyết định sửa đổi bổ sung sau đó — vẫn áp dụng/tham khảo theo chuyển tiếp khoản 7 Điều 36 NĐ 206/2026; bộ định mức mới xem tại TT 38/2026/TT-BXD): mỗi mã hiệu công tác trong định mức đi kèm quy tắc đo và đơn vị tính riêng (m3, m2, m, tấn, cái) — đọc thuyết minh đầu phần/chương của định mức trước khi bóc. - Các TCVN liên quan tới kích thước và nghiệm thu — ví dụ (kết cấu bê tông cốt thép), (thép cốt bê tông), (móng cọc). Khi hồ sơ thiết kế viện dẫn một tiêu chuẩn, quy tắc đo có thể bị ràng buộc theo tiêu chuẩn đó. ## Quy trình đo bóc khối lượng: 6 bước chuẩn Quy trình dưới đây là thực hành chung của ngành, phù hợp với nguyên tắc trong Quyết định 451/QĐ-BXD (văn bản gốc) và VBHN 37/VBHN-BXD, Phụ lục VI hiện hành. ### Bước 1: Thu thập và kiểm tra hồ sơ thiết kế Kiểm tra bộ bản vẽ đủ và đúng phiên bản (kiến trúc, kết cấu, cơ điện), thuyết minh, chỉ dẫn kỹ thuật và bộ định mức sẽ áp dụng. Bản vẽ thiếu chi tiết hoặc mâu thuẫn giữa mặt bằng — mặt cắt là nguồn sai sót lớn nhất; đối chiếu kích thước giữa bản vẽ kiến trúc và kết cấu trước khi đo, ghi lại các điểm cần hỏi thiết kế. ### Bước 2: Lập danh mục công tác Liệt kê toàn bộ công tác theo cấu trúc: phần ngầm (đào đất, cọc, móng), phần thân (cột, dầm, sàn, tường), phần mái, hoàn thiện (trát, ốp lát, sơn) và cơ điện. Danh mục nên bám theo thứ tự chương của bộ định mức sẽ áp — cách nhanh nhất để không sót công tác. ### Bước 3: Đo bóc khối lượng từng công tác Tính khối lượng từ kích thước bản vẽ theo đúng quy tắc đo của định mức: bê tông theo m3, ván khuôn và trát theo m2, cốt thép theo kg hoặc tấn. Ghi diễn giải cho từng con số để kiểm tra lại — xem . Với cấu kiện lặp (cột, dầm nhiều tầng giống nhau) lập bảng thống kê một loại rồi nhân số lượng. ### Bước 4: Tổng hợp và kiểm tra chéo Cộng khối lượng theo nhóm — theo tầng, theo trục, theo loại công tác — rồi đối chiếu các chỉ số kinh nghiệm (kg thép trên m3 bê tông, m2 ván khuôn trên m3 bê tông, m2 trát trên m2 sàn) để phát hiện sai lệch bất thường. Bước này bắt được phần lớn lỗi nhân sai số lượng, sai đơn vị và trừ lùi giao điểm. ### Bước 5: Lập bảng tổng hợp khối lượng hoặc bảng khối lượng mời thầu Đưa khối lượng đã kiểm tra vào mẫu bảng theo quy định hồ sơ: bảng tổng hợp, bảng chi tiết, bảng thống kê. Đây là đầu vào để áp định mức — đơn giá thành dự toán; với đấu thầu thì chuyển thành BOQ mời thầu. ### Bước 6: Rà soát, phê duyệt và lưu hồ sơ Người đo bóc chịu trách nhiệm về khối lượng mình lập; hồ sơ đo bóc kèm diễn giải phải lưu lại để giải trình khi thẩm tra, nghiệm thu, quyết toán. Thói quen lưu file tính kèm phiên bản bản vẽ giúp đối chiếu nhanh khi thiết kế thay đổi. ## Ba cấp độ đo bóc khối lượng Theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, đo bóc được phân theo ba cấp độ tùy giai đoạn thiết kế: - Đo bóc theo diện tích, quy mô công suất hoặc năng lực phục vụ theo thiết kế công trình — dùng ở giai đoạn sớm khi chưa có bản vẽ chi tiết (ví dụ theo m2 sàn xây dựng). - Đo bóc theo nhóm công tác xây dựng, đơn vị kết cấu hoặc bộ phận công trình — ví dụ theo hạng mục phần móng, khung bê tông cốt thép, phần hoàn thiện. - Đo bóc theo công tác xây dựng — chi tiết từng công tác (bê tông móng M250 đá 1×2, xây tường 220 vữa M75) — mức bắt buộc khi lập dự toán chi tiết và BOQ. Thiết kế càng chi tiết thì đo bóc càng sâu: thiết kế cơ sở thường chỉ đủ bóc theo diện tích hoặc bộ phận; bản vẽ thi công cho phép bóc theo từng công tác. ## Đo bóc thủ công và đo bóc bằng phần mềm Đo bóc thủ công (đọc bản vẽ, tính tay hoặc Excel) vẫn là nền tảng: người đo hiểu rõ từng con số, kiểm soát được trừ lùi và các giả định. Nhược điểm là chậm và dễ sai khi bản vẽ thay đổi. Với bản vẽ CAD, khối lượng có thể trích từ layer, block, dimension — quy định cho phép dùng khối lượng từ phần mềm thiết kế nhưng yêu cầu người lập kiểm tra trước khi sử dụng. Công cụ như tự động hóa bước đọc hình học và xuất bảng; xem thêm . Với mô hình BIM, khối lượng khai báo trong thuộc tính cấu kiện xuất trực tiếp ra bảng — nhưng vẫn phải rà theo quy tắc đo của định mức vì mặc định phần mềm tính khối lượng hình học thuần, không trừ lùi theo quy tắc đo bóc. ## Khối lượng tạm tính và khoản tiền tạm tính Khi công việc đã có trong thiết kế nhưng chưa thể xác định khối lượng chính xác theo quy tắc đo bóc (ví dụ chiều sâu xử lý đất yếu chưa rõ), Quyết định 451/QĐ-BXD cho phép đưa vào "khối lượng tạm tính". Với công việc chưa có thiết kế toàn bộ nhưng biết đặc điểm, phạm vi, vị trí thì dùng "khoản tiền tạm tính". Cả hai được đo bóc, tính toán lại khi quyết toán hoặc theo điều khoản hợp đồng — cần ghi rõ trong bảng khối lượng để tránh nhầm là con số chốt. ## Kiểm soát sai số thường gặp khi bóc tách - Sai đơn vị đo giữa khối lượng và định mức (đo theo m2 nhưng mã hiệu tính m3). - Trừ lùi giao điểm sai: dầm đi qua cột, tường gặp dầm, đà kiềng giao móng băng — phải theo đúng quy tắc trừ của định mức phần đó. - Sót công tác không nhìn thấy trên mặt bằng: bê tông lót, đào đất, đắp trả, giằng móng, lanh tô, sê nô, chống thấm. - Nhầm phiên bản bản vẽ khi thiết kế cập nhật giữa chừng. - Sai số lượng cấu kiện lặp khi nhân tầng, nhân trục. - Làm tròn tùy tiện — nên thống nhất quy tắc làm tròn (thường 2-3 chữ số thập phân) và ghi trong hồ sơ. Danh sách đầy đủ 10 lỗi và cách kiểm soát xem ở bài . ## Câu hỏi thường gặp về bóc tách khối lượng Bóc tách khối lượng khác lập dự toán thế nào? Đo bóc cho ra khối lượng; dự toán là bước tiếp theo — gắn định mức và đơn giá lên khối lượng để ra chi phí. Một bộ dự toán đúng luôn bắt đầu từ bảng khối lượng đúng. Ai chịu trách nhiệm về khối lượng đo bóc? Tổ chức, cá nhân thực hiện đo bóc chịu trách nhiệm về kết quả; chủ đầu tư có trách nhiệm quản lý, kiểm tra. Trong đấu thầu, sai lệch giữa bảng khối lượng mời thầu và thực tế được xử lý theo điều khoản hợp đồng (hợp đồng theo khối lượng hay trọn gói). Có thể dùng trực tiếp khối lượng từ phần mềm CAD/BIM? Được dùng làm đầu vào nhưng phải kiểm tra — phần mềm xuất khối lượng hình học, còn khối lượng dự toán chịu quy tắc đo của định mức (trừ lùi, hệ số, đơn vị). Khi nào phải đo bóc lại? Khi thiết kế thay đổi, khi nghiệm thu khối lượng thực tế khác hồ sơ, và khi quyết toán các công việc tạm tính. Đọc tiếp trong chuyên mục này: , , , và cách tra sau khi đã có khối lượng. Nếu cần một bộ file Excel mẫu để đối chiếu cấu trúc — tải sinh trực tiếp từ pipeline export của BuildLab: bảng khối lượng dự toán, tiên lượng chi tiết, phân tích đơn giá và tổng hợp kinh phí cho công trình nhà phố 2 tầng. Muốn đi sâu vào cách tính từng hạng mục cụ thể — xem cụm : công thức, ví dụ số và mã định mức liên quan cho , , và các công tác khác.